ฮีต 12 ครอง 14
2007-05-07 23:08:19
ฮีตสิบสอง ครองสิบสี่
ฮีตสิบสอง
ฮีต หรือ จารีต เป็นวิถีชีวิตและขนบธรรมเนียมที่คนท้องถิ่นอีสานได้
ปฎิบัติสืบๆกันมาจนกลายเป็นประเพณี
๑ บุญเข้ากรรมหรือบุญเดือนอ้าย ๗ บุญชำฮะหรือบุญเดือนเจ็ด
๒ บุญคูณลานหรือบุญเดือนยี่ ๘ บุญเข้าพรรษาหรือบุญเดือนแปด
๓ บุญข้าวจี่หรือบุญเดือนสาม ๙ บุญข้าวประดับดินหรือบุญเดือนเก้า
๔ บุญเผวสหรือบุญเดือนสี่ ๑๐ บุญข้าวสาก (สลากภัตร)หรือบุญเดือนหก
๕ บุญสรงน้ำหรือบุญเดือนห้า ๑๑ บุญออกพรรษาหรือบุญเดือนสิบเอ็ด
๖ บุญบั้งไฟหรือบุญเดือนหก ๑๒ บุญกฐินหรือบุญเดือนสิบสอง
ครองสิบสี่
ครอง คือระบบการปกครอง ได้แก่ตัวบทกฎหมายโบราณมี ๑๔ข้อ เรียกว่าครองสิบสี่ คือ
ครองสิบสี่ที่พระเจ้าแผ่นดินจะทำต่อไพร่ฟ้าข้าแผ่นดิน
๑. ทรงแต่งตั้งผู้ซื่อสัตย์สุจริต เคารพยำเกรงขยันหมั่นเพียร ให้เป็นอุปฮาชราชมนตรีเป็นต้น
๒. หมั่นประชุมอุปฮาช ราชมนตรี ช่วยกันบริหารบ้านเมืองให้เจริญรุ่งเรือง
๓. ทรงตั้งอยู่ในทศพิธราชธรรม ๑๐ประการ คือ
๑. บริจาคสละทรัพย์สร้างวัดวาอาราม ขุดน้ำบ่อก่อศาลาเป็นต้น
๒. ศีล ดำรงมั่นในปัญจศีลและอุโบสถศีล เป็นเนืองนิตย์
๓. บริจาคสละทรัพย์สร้างวัดวาอาราม ขุดน้ำบ่อก่อศาลาเป็นต้น
๔. อาชชวะ มีใจเที่ยงตรงดำรงมั่นในศีลธรรม
๕. มัททวะอ่อนโยนไม่แข็งกระด้าง
๖. ตะบะชำระความชั่วจากจิตใจ
๗. อักโกธะ ไม่ดุร้าย
๘. อวิหิงสา ไม่เบียดเบียน
๙. ขันติ อดทนต่อเหตุการณ์ต่างๆ
๑๐. อวิโรธนะ ไม่ยินดียินร้าย ในสิ่งที่ควรยินดียินร้าย
๔. ถึงวันขึ้นปีใหม่นิมนต์พระสงฆ์มาเจริญพระพุทธมนต์ และนำน้ำอบน้ำหอมมาสงภิกษุสงฆ์
๕. ถึงวันขึ้นปีใหม่ให้เสนาอามาย์นำเครื่องบรรณาการ น้ำอบน้ำหอมมามุธาภิเศกชาติของตน
๖. ถึงเดือนหก นิมนต์พระสงฆ์มาเจริญพระพุทธมนต์ ถือน้ำพระพิพัฒสัตยาต่อเจ้ามหาชีวิต
๗. ถึงเดือนเจ็ด ให้เลี้ยงมเหสักข์หลักเมือง บูชาเทวดาทั้ง ๔คือ ท้าวจาตุโลกบาล
อันได้แก่ท้าวธตรัฐ
ท้าววิรุฬหก ท้าววิรูปัก ท้าวกุเวร
๘. ถึงเดือนแปด นิมนต์พระสงฆ์มาชำฮะบ๋าเบิกหว่านแฮ่ทรายตอกหลักบ้านเมือง
๙. ถึงเดือนเก้า ป่าวเดินให้ประชาชนทำบุญข้าวประดับดิน อุทิศส่วนกุศลแก่ญาติที่ล่วงลับไปแล้ว
๑๐. ถึงเดือนสิบ ป่าวเดินให้ประชาชนทำบุญข้าวสากอุทิศส่วนกุศลแก่ญาติที่ล่วงลับไปแล้ว
๑๑. ถึงเดือนสิบเอ็ด ให้ประชาชนไปทำบุญออกพรรษา และไปนมัสการและมุธาภิเษกธาตุหลวง
๑๒. พอถึงเดือนสิบสอง ให้ไพร่ฟ้าข้าแผ่นดินมารวมที่หน้าพระลานหลวง
แห่เจ้าชีวิตไปสรงน้ำในแม่น้ำ
๑๓. ให้วัดที่อยู่ใกล้แม่น้ำ มีเฮือสวง วัดละหนึ่งลำขึ้นสิบสามค่ำเป็นวันสวงเฮือ
๑๔. ให้มีสมบัติคูณเมือง หรือค่าควรเมือง ครบ ๑๔อย่างคือ
๑. หูเมือง มีทูตานุทูตผู้ฉลาดมีปัญญาดี
๒. ตาเมือง มีนักปราชญ์สอนอรรถสอนธรรม
๓. แก่นเมือง มีพระสงฆ์ผู้แตกฉานในพระธรรมวินัย
๔. ประตูเมือง มีอาวุธยุทโธปกรณ์ป้องกันอริราชศัตรู
๕. ฮากเมือง มีหูฮาทายเหตุร้ายและดี
๖. เหง้าเมือง มีเสนาอามาย์ผู้เที่ยงธรรม
๗. ขื่อเมือง มีโยธาทหารผู้แก่กล้า
๘. ฝาเมือง มีตากวนตาแสงผู้ซื่อสัตย์
๙. ขาง (แป) เมือง มีเจ้านายตั้งอยู่ในศีลธรรม
๑๐. เขตเมือง มีผู้ฉลาดพื้นที่ที่ตั้งเมือง
๑๑. สติเมือง มีคหบดีเศรษฐีและทวยค้า
๑๒. ใจเมือง มีแพทย์ผู้ฉลาดเชี่ยวชาญ
๑๓ คาเมือง มีภูมิภาค มีราคาค่างวด
๑๔ เมฆเมือง มีเทวดาอาฮักหลักเมือง
ครองสิบสี่นี้เป็นครองที่ราษฎรจะทำต่อราษฎรด้วยกัน คือ
๑. เมื่อได้ข้าวใหม่หรือผลหมากรากไม้ใหม่ ให้บริจาคทานแก่ท่านผู้มีศีล แล้วตนเองจึงบริโภค
และให้แจกแก่ญาติพี่น้องด้วย
๒. อย่าโลภล่ายตาชิงตาย้อย อย่าจ่ายเงินแดงอย่าแปลงเงินกว้าง และอย่ากล่าวคำหยาบช้ากล้า
แข็งต่อกัน
๓. ให้เฮ็ดต้ายหรือกำแพงเฮือนของตน แล้วปลุกหอบูชาเทวดาไว้ในสี่แจบ้านหรือแจเฮือน
๔. ให้ล้างตีนก่อนขึ้นเฮือน
๕. เมื่อเถิงวันศีล ๗-๘ ค่ำ ๑๔-๑๕ ค่ำ ให้สมมาก้อนเส้า สมมาแม่คีไฟ สมมาแม่บันได
สมมาปักตูเฮือนที่ตนอยู่อาศัย
๖. ให้ล้างตีน(ล้างเท้า)ก่อนจักนอนในเวลากลางคืน
๗. เถิงวันศีล เมียให้เอาดอกไม้ ธูปเทียนสมมาผัวและให้เอาดอกไม้ธูปเทียนไปถวายสังฆเจ้า
๘. เถิงวันศีลดับ ศีลเพ็งให้นิมนต์พระสงฆ์มาสวดมนต์เฮือน แล้วทำบุญใส่บาตร
๙. เมื่อภิกษุมาบิณฑบาต อย่าเอาผ้าปกหัว อย่าอุ้มลูกจูงหลาน อย่าถืออาวุธต่างๆ
๑๐. เมือภิกษุเข้าปริวาสกรรมให้มีขันข้าวตอกดอกไม้ ธูปเทียนและเครื่องอัฏฐะบริขารไปถวายทาน
๑๑. เมื่อเห็นพระภิกษุสงฆ์ผ่านมา ให้นั่งลงยกมือไหว้แล้วค่อยเจรจา
๑๒. อย่าเหยียบเงาเจ้าภิกษุ ตนมีศีลบริสุทธิ์
๑๓. อย่าเอาอาหารเงื่อนทานให้แก่สังฆเจ้า และอย่าเอาอาหารเงื่อนให้ผัวตนกิน
๑๔. อย่าเสพกามคุณในวันศีล วันเข้าพรรษา วันออกพรรษา วันมหาสงกรานต์และวันเกิดของต
(หนังสือมูลมังอีสาน สีน้ำ จันทร์เพ็ญและคณะ คัดลอกจากคู่มือบำเพ็ญกุศล คำบุญ พิลาวงค์
วัดองด์ตื้อ
นครเวียงจันทร์)
_หวัดดี ทำได้ดีมากกกกก....
รู้ไหมเอ่ย www.balisathitsuksa.com
suphadol@thaimail.com
by :
suphadol
[2008-09-05 07:43:44]
ไหมไทย ใจตะวัน
by :
181133
[2009-06-02 22:04:49]
|
